เวลาเราวัดออกซิเจนที่ปลายนิ้ว คงจะสังเกตเห็นได้ว่าตัวเลขไม่ได้หยุดอยู่ค่าเดิมเสมอทุกครั้งที่ตรวจ บางครั้งวัดรอบแรกได้ค่าหนึ่ง แต่พอเปลี่ยนนิ้วหรือวัดใหม่อีกครั้ง ค่าที่แสดงออกมาก็เท่าไม่กับครั้งแรก ไม่ได้หมายความว่าตัวเครื่องวัดเสียหรือร่างกายเรามีความผิดปกติ เพราะค่าที่เห็นเป็นค่าที่เครื่องประเมินจากสัญญาณบริเวณปลายนิ้ว และยังมีหลายปัจจัยที่ทำให้ค่าคลาดเคลื่อนได้ ดังนั้นเราต้องมาทำความเข้าใจก่อนว่า SpO2 คืออะไร เครื่องวัดค่าได้อย่างไร และอะไรบ้างที่มีผลต่อค่าที่เห็น จะช่วยให้ใช้ตัวเลขเหล่านี้ได้ถูกต้องมากกว่าการดูเพียงว่าค่าขึ้นหรือลงกี่เปอร์เซ็นต์
SpO2 คืออะไร? ตัวเลขนี้บอกอะไรเกี่ยวกับร่างกาย
SpO2 คือ ค่าประมาณความอิ่มตัวของออกซิเจนในเลือดบริเวณส่วนปลาย แสดงผลออกมาเป็นเปอร์เซ็นต์ โดยเครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้วสามารถประเมินค่านี้ได้โดยไม่ต้องเจาะเลือด จึงถูกนำมาใช้สำหรับติดตามระดับออกซิเจนเบื้องต้นทั้งในสถานพยาบาลและที่บ้าน
สิ่งที่ควรเข้าใจคือค่าบนตัวเครื่องวัดเป็นเพียง ค่าประมาณ เท่านั้น ไม่ใช่ผลตรวจเลือดโดยตรง จึงอาจเกิดความคลาดเคลื่อนได้ และไม่ควรใช้ตัวเลขเพียงครั้งเดียวในการวินิจฉัยโรคหรือเปลี่ยนการรักษาด้วยตัวเอง ส่วนช่วงตัวเลขที่มักใช้เป็นแนวทางว่า ค่าออกซิเจนปลายนิ้วเท่าไหร่ถึงถือว่าปกติ ควรดูร่วมกับค่าพื้นฐานของแต่ละคนและคำแนะนำของแพทย์ โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคปอดหรือโรคประจำตัวบางชนิด
เครื่องวัด SpO2 วัดออกซิเจนจากปลายนิ้วได้อย่างไร?
ภายในเครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้วจะมีแหล่งกำเนิดแสงและเซนเซอร์ เมื่อหนีบนิ้วเข้าไป เครื่องจะส่งแสงผ่านบริเวณปลายนิ้ว แล้วนำสัญญาณที่ตรวจจับได้มาคำนวณเป็นค่าความอิ่มตัวของออกซิเจนที่แสดงบนหน้าจอ ขั้นตอนทั้งหมดเกิดขึ้นโดยไม่ต้องเก็บตัวอย่างเลือด
เพราะการวัดต้องอาศัยสัญญาณบริเวณปลายนิ้ว สภาพมือและวิธีวัดจึงมีผลต่อค่าที่ได้โดยตรง หากมือเย็น เลือดไหลเวียนบริเวณปลายนิ้วไม่ดี หรือขยับนิ้วอยู่ตลอด เครื่องอาจรับสัญญาณได้ไม่ดีและทำให้ตัวเลขแกว่งได้ นี่เป็นเหตุผลว่าทำไมการวัดคนเดิมในเวลาใกล้กันจึงไม่จำเป็นต้องได้ค่าเหมือนกันทุกครั้ง
ทำไมค่า SpO2 ขึ้น ๆ ลง ๆ ทั้งที่วัดคนเดิม?
หากวัดครั้งแรกได้ 97% แล้วอีกครั้งกลายเป็น 96% หรือ 95% ยังไม่ควรรีบสรุปว่าระดับออกซิเจนลดลงอย่างผิดปกติ เพราะความแตกต่างอาจมาจากหลายปัจจัย โดยหลัก ๆ แบ่งได้เป็น 3 เรื่อง
- สภาพร่างกายในขณะวัด มือที่เย็นมากหรือการไหลเวียนเลือดบริเวณปลายนิ้วไม่ดี อาจทำให้เครื่องจับสัญญาณได้ยากขึ้น นอกจากนี้กิจกรรมก่อนวัด เช่น เพิ่งเดินหรือออกแรง ก็ทำให้ค่าที่ได้แตกต่างจากตอนนั่งพักได้
- วิธีวัดในแต่ละครั้ง การขยับมือ รีบอ่านค่าก่อนตัวเลขนิ่ง หนีบเครื่องไม่เหมาะสม รวมถึงยาทาเล็บหรือเล็บปลอม อาจรบกวนการทำงานของเซนเซอร์และทำให้ค่าที่เห็นเปลี่ยนไปมา
- ข้อจำกัดของตัวเครื่อง เครื่องวัดปลายนิ้วเป็นอุปกรณ์สำหรับประมาณค่า ความแม่นยำและคุณภาพของแต่ละรุ่นจึงอาจไม่เหมือนกัน และยังมีปัจจัยของผู้ใช้งานที่ส่งผลต่อการวัดได้ด้วย
เพราะฉะนั้นสิ่งที่ควรให้ความสนใจมากกว่าค่าที่มีความแตกต่างเพียง 1-2% คือ แนวโน้มของค่า หากวัดในสภาพใกล้เคียงกันแล้วค่าค่อย ๆ ลดลงต่อเนื่อง หรือเริ่มมีอาการผิดปกติร่วมด้วย จึงควรให้ความสำคัญมากกว่าค่าที่เปลี่ยนไปเล็กน้อยที่เกิดจากการวัดเพียงครั้งเดียว
ถังออกซิเจน
ถังออกซิเจน
ถังออกซิเจน
ถังออกซิเจน
ถังออกซิเจน
ถังออกซิเจน
ถังออกซิเจน
ถังออกซิเจน
วัด SpO2 อย่างไรให้ค่าคลาดเคลื่อนน้อยลง?
การวัดที่บ้านอาจมีความคลาดเคลื่อนได้อยู่แล้ว แต่สามารถลดปัจจัยรบกวนได้ด้วยการเตรียมตัวและวัดให้เหมาะสม โดยเฉพาะคนที่ต้องติดตามค่าเป็นประจำ ควรพยายามวัดในสภาพใกล้เคียงกันทุกครั้งเพื่อให้เปรียบเทียบแนวโน้มได้ง่ายขึ้น
ก่อนวัดลองเช็ก 5 เรื่องนี้
- นั่งพักก่อนวัด โดยเฉพาะหากเพิ่งเดิน ออกแรง หรือขึ้นบันได
- ให้มืออุ่นและผ่อนคลาย ไม่ควรวัดตอนมือเย็นจัด
- วางมือให้นิ่ง และไม่ขยับนิ้วขณะที่เครื่องกำลังอ่านค่า
- ตรวจบริเวณเล็บ เพราะยาทาเล็บหรือเล็บปลอมอาจรบกวนการวัดในบางกรณี
- รอให้ตัวเลขค่อนข้างนิ่ง ก่อนจึงค่อยจดค่าที่ได้
หากต้องติดตามทุกวัน การจดทั้งวัน เวลา ตัวเลข และอาการในขณะนั้นไว้ด้วยจะช่วยให้เห็นภาพมากขึ้น ขณะที่วิธีดูช่วงค่าและการตีความ ค่าวัดออกซิเจนปลายนิ้ว ก็ควรใช้ประกอบกัน ไม่ใช่มองเฉพาะตัวเลขที่ได้จากการวัดครั้งล่าสุด
ค่า SpO2 ต่ำ ต้องใช้ออกซิเจนทันทีไหม?
ค่าที่ต่ำกว่าปกติไม่ได้หมายความว่าควรเปิดถังออกซิเจนหรือปรับอัตราการไหลด้วยตัวเองทันที ขั้นแรกควรเช็กว่าการวัดถูกต้องหรือไม่ พักให้นิ่งแล้วลองวัดซ้ำ พร้อมดูอาการของผู้ป่วยร่วมกัน หากค่าต่ำต่อเนื่องหรือมีอาการอย่างหายใจลำบาก เจ็บหรือแน่นหน้าอก สับสน ริมฝีปากคล้ำ หรืออาการทรุดลง ควรให้บุคลากรทางการแพทย์เป็นผู้ประเมิน
สาเหตุที่ทำให้ค่าลดลงมีได้หลายอย่าง ตั้งแต่ปัญหาของระบบหายใจไปจนถึงโรคหรือภาวะอื่น ๆ จึงควรแยกให้ออกระหว่างค่าที่วัดคลาดเคลื่อนกับ ภาวะออกซิเจนในเลือดต่ำและอาการที่ควรระวัง ก่อนตัดสินใจเรื่องการรักษา
สำหรับผู้ป่วยที่แพทย์พิจารณาแล้วว่าจำเป็นต้องได้รับออกซิเจนเสริม การเลือกอุปกรณ์จึงค่อยพิจารณาจากอัตราการไหล ระยะเวลาที่ต้องใช้ และลักษณะการใช้งาน เช่น หากต้องใช้งานต่อเนื่องในบ้านอาจมีการพิจารณา เครื่องผลิตออกซิเจน ขณะที่บางกรณีอาจเหมาะกับถังออกซิเจนหรือมีถังไว้ตามแผนที่ได้รับคำแนะนำ ซึ่งรายละเอียดเรื่อง ถังออกซิเจนกับเครื่องผลิตออกซิเจนต่างกันอย่างไร จะช่วยให้เห็นข้อแตกต่างของอุปกรณ์แต่ละประเภทชัดขึ้น
Queenmed Group ให้บริการอุปกรณ์ด้านออกซิเจนทั้งถังออกซิเจนและเครื่องผลิตออกซิเจน รวมถึง บริการเติมออกซิเจนทางการแพทย์ตลอด 24 ชั่วโมง สำหรับการใช้งานที่บ้าน คลินิก และสถานพยาบาล หากผู้ป่วยมีข้อมูลเรื่องอัตราการไหลหรือรูปแบบการใช้ออกซิเจนที่แพทย์กำหนดไว้แล้ว ก็สามารถนำข้อมูลนั้นมาใช้ประกอบการเลือกอุปกรณ์ให้เหมาะกับการใช้งานจริงได้
LINE ID : @queenmed
Email : Queenmedgroup@gmail.com
