เห็นค่าออกซิเจนปลายนิ้วต่ำกว่าปกติครั้งแรก หลายคนอาจตกใจและคิดว่าร่างกายอาจมีออกซิเจนน้อยกว่าปกติ เราไม่ควรวัดจากเลขจากเครื่อง Pulse Oximeter อย่างเดียว แต่ต้องดูร่วมกับอาการต่างๆ วิธีวัด และสุขภาพเดิมของแต่ละคน เพราะบางครั้งค่าที่แสดงออกมาต่ำอาจเกิดจากการวัดคลาดเคลื่อน ขณะที่บางคนมีออกซิเจนในเลือดต่ำจริง แต่กลับไม่ได้รู้สึกเหนื่อยมากอย่างที่คิด
ค่าออกซิเจนในเลือดต่ำคือเท่าไหร่? ดูตัวเลขอย่างเดียวอาจยังไม่พอ
ค่า SpO₂ ที่แสดงบนเครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้ว เป็นค่าประมาณความอิ่มตัวของออกซิเจนในเลือด โดยทั่วไปแล้วคนที่มีสุขภาพดี จะมีค่าวัดระดับความสูง โดยปกติมักมีค่าอยู่ประมาณ 95–100% แต่ผู้ที่มีโรคปอดบางชนิดหรืออาศัยอยู่บนพื้นที่สูงอาจมีค่าพื้นฐานต่างออกไป จึงไม่ควรนำตัวเลขเดียวกันไปตัดสินทุกคน ทาง MedlinePlus แนะนำว่า หากวัดค่าได้ 92% หรือต่ำกว่า ควรติดต่อบุคลากรทางการแพทย์ และหากค่าลดลงไปถึง 88% หรือต่ำกว่า ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์อย่างเร่งด่วน ทั้งนี้ต้องยึดเกณฑ์เฉพาะที่แพทย์กำหนดให้ผู้ป่วยแต่ละรายเป็นหลัก
มองค่าแบบง่าย ๆ ก่อน
- 95–100% มักอยู่ในช่วงที่พบได้ทั่วไปในคนสุขภาพดี
- ต่ำกว่าค่าปกติของตัวเองอย่างต่อเนื่อง ควรวัดซ้ำให้ถูกวิธีและสังเกตอาการร่วม
- 92% หรือต่ำกว่า ควรปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์ โดยเฉพาะหากไม่มีค่าเป้าหมายเฉพาะจากแพทย์
- 88% หรือต่ำกว่า หรือมีอาการรุนแรงร่วมด้วย ไม่ควรรอดูอการเอง
ออกซิเจนในเลือดต่ำเกิดจากอะไร? สาเหตุไม่ได้มีแค่โรคปอด
ภาวะออกซิเจนในเลือดต่ำ หรือ Hypoxemia เกิดขึ้นเมื่อเลือดได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอ สาเหตุสำคัญมักเกี่ยวข้องกับการที่ระบบหายใจไม่สามารถนำออกซิเจนเข้าสู่เลือดได้ตามปกติ หรือมีปัญหาที่รบกวนการแลกเปลี่ยนก๊าซ NHLBI ระบุว่าความผิดปกติของทางเดินหายใจ ปอด รวมถึงกล้ามเนื้อและระบบประสาทที่ช่วยในการหายใจ สามารถทำให้ระดับออกซิเจนในเลือดลดลงได้
สาเหตุที่พบได้มีหลายกลุ่ม
- โรคปอดและทางเดินหายใจ เช่น ปอดอักเสบ COPD หอบหืดรุนแรง หรือภาวะที่มีของเหลวในปอด ซึ่งทำให้การแลกเปลี่ยนออกซิเจนระหว่างปอดกับเลือดทำงานได้ไม่เต็มที่
- ปัญหาการหายใจหรือการระบายอากาศของปอด เช่น ภาวะที่หายใจตื้นหรือระบายอากาศได้ไม่เพียงพอ รวมถึงความผิดปกติของกล้ามเนื้อและระบบประสาทที่ควบคุมการหายใจ
- ภาวะหยุดหายใจขณะหลับบางชนิด อาจทำให้ระดับออกซิเจนลดลงเป็นช่วง ๆ ระหว่างนอนหลับ โดยเฉพาะในผู้ที่มี Obstructive Sleep Apnea
- โรคหัวใจบางประเภท อาจรบกวนการไหลเวียนของเลือดหรือทำให้เลือดที่มีออกซิเจนไปเลี้ยงร่างกายได้ไม่เพียงพอ
หากมีอาการเหนื่อย หายใจไม่สุด แต่ยังไม่แน่ใจว่าเกี่ยวกับค่าออกซิเจนหรือไม่ สามารถอ่านต่อเรื่อง หายใจไม่เต็มปอดเกิดจากอะไร ได้ เพราะความรู้สึกที่หายใจได้ไม่อิ่มไม่ได้หมายความว่าค่าออกซิเจนต้องต่ำเสมอไป และในทางกลับกัน บางคนที่มีค่าออกซิเจนลดลงก็อาจไม่ได้รู้สึกเหนื่อยรุนแรงตั้งแต่แรก
อาการออกซิเจนในเลือดต่ำ สังเกตจากอะไรได้บ้าง?
อาการที่แสดงออกมาไม่ได้เหมือนกันทุกคน บางรายเริ่มมาจากเหนื่อยง่ายกว่าปกติหรือหายใจเร็วขึ้น ขณะที่บางรายอาจมีอาการชัดเจนให้เห็นในเวลาไม่นาน ระดับออกซิเจนที่ต่ำสามารถทำให้เกิดอาการหายใจไม่อิ่ม เหนื่อย สับสน หรือสีผิวและริมฝีปากเปลี่ยนเป็นสีคล้ำได้
อาการที่ควรสังเกต
- หายใจลำบากหรือหายใจเร็วผิดปกติ
- เหนื่อยมากแม้ไม่ได้ออกแรง
- ใจเต้นเร็ว
- ปวดศีรษะ เวียนศีรษะ หรืออ่อนเพลียผิดปกติ
- ริมฝีปาก เล็บ หรือผิวหนังมีสีคล้ำหรือออกเขียว
- สับสน ง่วงซึม หรือระดับความรู้สึกตัวเปลี่ยนไป
ถังออกซิเจน
ถังออกซิเจน
ถังออกซิเจน
ถังออกซิเจน
เครื่องผลิตออกซิเจน
เครื่องผลิตออกซิเจน
เครื่องผลิตออกซิเจน
วัดค่าออกซิเจนในเลือดต่ำครั้งเดียว ต้องเชื่อเลยไหม?
ยังไม่ควรรีบสรุปจากการวัดเพียงครั้งเดียว เพราะ Pulse Oximeter สามารถคลาดเคลื่อนได้ FDA ระบุว่าปัจจัยอย่างการไหลเวียนเลือดไม่ดี อุณหภูมิผิว สีผิว ความหนาของผิว การสูบบุหรี่ และยาทาเล็บ อาจมีผลต่อความแม่นยำของค่าที่อ่านได้
ถ้าวัดแล้วได้ค่าต่ำกว่าปกติ แต่ยังไม่มีอาการรุนแรง ลองเช็กใหม่อย่างเป็นขั้นตอน
- นั่งพักให้นิ่งก่อนวัด ไม่วัดทันทีหลังเดินเร็วหรือออกแรง
- ทำให้มืออุ่นและผ่อนคลาย หากมือเย็นจัด การไหลเวียนบริเวณปลายนิ้วอาจไม่ดี
- ถอดยาทาเล็บหรือเล็บปลอมถ้าเป็นไปได้ และเลือกนิ้วที่เครื่องอ่านค่าได้ชัด
- รอให้ตัวเลขนิ่งก่อนอ่าน อย่าดูค่าช่วงแรกที่ตัวเลขยังแกว่ง
- วัดซ้ำและดูอาการร่วมกัน หากค่าต่ำซ้ำ ๆ หรือต่ำกว่าระดับที่แพทย์กำหนด ควรติดต่อบุคลากรทางการแพทย์
สิ่งที่ควรสนใจจึงไม่ใช่เพียง “วันนี้ได้ 93 หรือ 94” แต่คือ ค่าต่ำกว่าปกติของตัวเองหรือไม่ เกิดซ้ำหรือไม่ และมีอาการอะไรตามมาด้วย เพราะแนวโน้มของค่าและอาการมีความหมายมากกว่าตัวเลขครั้งเดียว
ออกซิเจนในเลือดต่ำ ต้องใช้ถังออกซิเจนหรือเครื่องผลิตออกซิเจนทันทีไหม?
คำตอบคือ ไม่ควรเริ่มใช้ออกซิเจนหรือปรับอัตราการไหลเองเพียงเพราะเห็นค่า SpO₂ ต่ำหนึ่งครั้ง เพราะสาเหตุของออกซิเจนในเลือดต่ำมีหลายแบบ และการรักษาต้องจัดการที่ต้นเหตุร่วมด้วย สำหรับผู้ป่วยบางกลุ่ม แพทย์อาจพิจารณาให้ออกซิเจนเสริม แต่ระดับและระยะเวลาที่ใช้ต้องกำหนดให้เหมาะกับภาวะของแต่ละคน งานศึกษาของ NHLBI ยังพบด้วยว่าออกซิเจนระยะยาวไม่ได้ให้ประโยชน์เหมือนกันกับผู้ป่วย COPD ทุกระดับของภาวะออกซิเจนต่ำ จึงไม่ควรมองว่า “ค่าเริ่มต่ำ = ต้องใช้ออกซิเจนทันที”
หากแพทย์แนะนำให้ใช้ออกซิเจนที่บ้านแล้ว จึงค่อยพิจารณาว่าอุปกรณ์แบบใดเหมาะกับแผนการใช้งาน เช่น ถังออกซิเจน สำหรับบางสถานการณ์ หรือ เครื่องผลิตออกซิเจน สำหรับการใช้งานที่เหมาะกับอุปกรณ์ประเภทนี้ โดยควรเลือกจากอัตราการไหล ระยะเวลาที่แพทย์กำหนด และรูปแบบการใช้งานจริง ไม่ใช่เลือกจากอาการหรือค่า SpO₂ ด้วยตัวเอง
สำหรับคนที่ยังแยกไม่ออกว่าออกซิเจนเสริมทำหน้าที่อย่างไร สามารถอ่านต่อที่ ออกซิเจนช่วยหายใจคืออะไร เพื่อทำความเข้าใจอุปกรณ์และการใช้งานก่อนเลือกซื้อ โดย Queenmed Group มีทั้งถังออกซิเจน เครื่องผลิตออกซิเจน และอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องสำหรับผู้ที่ได้รับคำแนะนำให้ใช้ออกซิเจนที่บ้าน
LINE ID : @queenmed
Email : Queenmedgroup@gmail.com
