สมองต้องใช้ออกซิเจนอยู่ตลอดเวลา เพื่อให้เซลล์ประสาทสามารถทำงานได้ตามปกติ หากเลือดหรือออกซิเจนไปเลี้ยงสมองลดลงอย่างมาก จะทำให้การทำงานของสมองอาจผิดปกติได้อย่างรวดเร็ว ตั้งแต่สับสน พูดไม่ชัด การเคลื่อนไหวผิดปกติ ไปจนถึงชักหรือหมดสติ โดยเฉพาะกรณีที่ออกซิเจนถูกตัดขาดอย่างรุนแรง สมองขาดออกซิเจน จึงถือเป็นภาวะที่ต้องได้รับการช่วยเหลืออย่างรวดเร็ว ไม่ควรรอดูอาการเอง
สมองขาดออกซิเจน คืออะไร ทำไมถึงอันตรายกว่าที่คิด?
สมองขาดออกซิเจน หรือ Cerebral Hypoxia คือภาวะที่เนื้อสมองได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอต่อความต้องการ สาเหตุอาจมาจากระดับออกซิเจนในเลือดลดลง เลือดไปเลี้ยงสมองไม่เพียงพอ หรือระบบหายใจและระบบไหลเวียนเลือดไม่สามารถส่งออกซิเจนไปยังสมองได้ตามปกติ
เมื่อออกซิเจนเริ่มลดลง สมองจะได้รับผลกระทบต่อการทำงานก่อนที่จะเห็นความเสียหายรุนแรง ผู้ป่วยอาจเริ่มตอบสนองช้าลง สับสน ควบคุมร่างกายได้ไม่ดี หรือมีระดับความรู้สึกตัวเปลี่ยนไป หากขาดออกซิเจนต่อเนื่อง ความเสียหายของเซลล์สมองก็จะเพิ่มขึ้นตามไปด้วย
จุดสำคัญ:สมองขาดออกซิเจนเป็นหนึ่งในรูปแบบของ Hypoxia หรือภาวะขาดออกซิเจน แต่เมื่อเกิดขึ้นกับสมองจะต้องให้ความสำคัญมากเป็นพิเศษ เพราะเซลล์สมองมีความไวต่อการขาดออกซิเจนสูง
สมองขาดออกซิเจนได้กี่นาที ก่อนเริ่มมีความเสี่ยงต่อความเสียหาย?
สำหรับคำถามว่า สมองขาดออกซิเจนได้กี่นาที ไม่สามารถตอบเป็นตัวเลขตายตัวได้กับทุกคน เพราะขึ้นอยู่กับว่าสมองยังได้รับเลือดอยู่มากน้อยแค่ไหน ออกซิเจนลดลงเพียงบางส่วนหรือหยุดไปเกือบทั้งหมด รวมถึงสาเหตุและความรวดเร็วในการช่วยเหลือ
อย่างไรก็ตาม หากเป็นการขาดออกซิเจนอย่างรุนแรง เช่น หัวใจหยุดเต้นหรือการหายใจหยุดลง เซลล์สมองบางส่วนอาจเริ่มได้รับความเสียหายภายในเวลาไม่กี่นาที โดยช่วงเวลาประมาณ 3–5 นาที มักเป็นเวลาที่ถูกกล่าวว่าเป็นช่วงที่มีความเสี่ยงเริ่มเพิ่มขึ้นอย่างมาก
แต่สิ่งที่สำคัญกว่าการนับนาที คือ ไม่ควรรอให้ครบเวลาแล้วค่อยขอความช่วยเหลือ หากผู้ป่วยหมดสติ ไม่หายใจ หายใจเฮือก หรือมีอาการทางระบบประสาทอย่างเฉียบพลัน ต้องมองเป็นภาวะฉุกเฉินทันที เพราะยิ่งสมองได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอนานเท่าไร โอกาสเกิดปัญหาเรื่องความจำ การพูด การเคลื่อนไหว หรือความเสียหายถาวรก็ยิ่งเพิ่มขึ้น
สมองขาดออกซิเจนเกิดจากอะไรได้บ้าง?
หลายคนอาจนึกถึงโรคปอดเป็นอันดับแรก แต่จริง ๆ แล้วออกซิเจนจะไปถึงสมองได้ต้องอาศัยทั้งการหายใจ การแลกเปลี่ยนก๊าซในปอด หัวใจ และการไหลเวียนของเลือด ดังนั้นปัญหาที่เกิดขึ้นในระบบใดระบบหนึ่งก็สามารถทำให้สมองได้รับออกซิเจนน้อยลงได้
สาเหตุที่พบได้
- หัวใจหยุดเต้นหรือการไหลเวียนเลือดล้มเหลว ทำให้เลือดที่นำออกซิเจนไม่สามารถไปเลี้ยงสมองได้ตามปกติ
- หยุดหายใจหรือทางเดินหายใจอุดกั้น เช่น สำลัก สิ่งแปลกปลอมอุดกั้น หรือจมน้ำ
- ความดันโลหิตลดลงอย่างรุนแรง จนเลือดไปเลี้ยงสมองไม่เพียงพอ
- โรคหลอดเลือดสมองบางชนิด ที่ทำให้เลือดไปยังเนื้อสมองบางส่วนลดลงหรือหยุดลง
- ชักต่อเนื่องเป็นเวลานาน ซึ่งเพิ่มความต้องการออกซิเจนของสมองและอาจส่งผลต่อการทำงานของสมอง
- โรคหรือภาวะที่ทำให้ระดับออกซิเจนในเลือดต่ำมาก จนออกซิเจนที่ส่งไปยังสมองไม่เพียงพอ
ในกลุ่มที่มีปัญหาจากระบบหายใจหรือโรคปอด อาจตรวจพบ ภาวะออกซิเจนในเลือดต่ำ ร่วมด้วย แต่ค่าออกซิเจนในเลือดอย่างเดียวไม่สามารถยืนยันได้ว่าสมองกำลังขาดออกซิเจน เพราะแพทย์ยังต้องดูอาการ ระบบไหลเวียนเลือด และสาเหตุอื่นร่วมกัน
สมองขาดออกซิเจน มีอาการอะไรที่ไม่ควรรอดูเอง?
สมองขาดออกซิเจน อาการ ในระยะแรกอาจยังไม่ดูรุนแรง ผู้ป่วยบางรายเริ่มจากตอบสนองช้าลง มึนงง สมาธิลดลง หรือมีพฤติกรรมต่างจากเดิม แต่หากสมองได้รับออกซิเจนน้อยลงเรื่อย ๆ อาการสามารถเปลี่ยนแปลงได้เร็วมาก
อาการที่ควรให้ความสำคัญเมื่อเกิดขึ้น
- สับสนอย่างเฉียบพลัน หรือตอบสนองผิดปกติ
- พูดไม่ชัด พูดไม่ได้ หรือเคลื่อนไหวร่างกายผิดปกติ
- ง่วงซึม เรียกไม่ค่อยรู้สึกตัว หรือหมดสติ
- หายใจลำบากมาก หายใจผิดปกติ หรือหยุดหายใจ
- ชัก โดยเฉพาะชักต่อเนื่องหรือหลังชักแล้วยังไม่รู้สึกตัว
- ริมฝีปากหรือผิวหนังเขียวคล้ำร่วมกับอาการหายใจผิดปกติ
- ไม่ตอบสนองต่อเสียงเรียกหรือการกระตุ้น
หากมีอาการลักษณะนี้ ไม่ควรเสียเวลาไปกับการวัดออกซิเจนซ้ำหลายครั้งเพื่อรอดูว่าตัวเลขจะดีขึ้นหรือไม่ เพราะแม้จะใช้อุปกรณ์วัด ค่าออกซิเจนปลายนิ้ว ที่จะช่วยติดตามระดับออกซิเจนเบื้องต้นได้ แต่ไม่สามารถใช้แทนการประเมินภาวะฉุกเฉินจากอาการของผู้ป่วยได้
ถ้าสงสัยว่าสมองขาดออกซิเจน ควรทำอย่างไร?
หากผู้ป่วยมีอาการรุนแรงขึ้นมา เช่น หมดสติ ไม่มีการตอบสนอง หายใจลำบากมาก มีอาการชัก หรือไม่หายใจ สิ่งสำคัญที่สุดคือ การขอความช่วยเหลือทางการแพทย์ฉุกเฉินทันที ไม่ควรพยายามวินิจฉัยเองว่ามาจากสมองขาดออกซิเจนหรือไม่ เพราะแพทย์ต้องประเมินทั้งระบบหายใจ การไหลเวียนเลือด และค้นหาสาเหตุที่ทำให้ออกซิเจนไปถึงสมองไม่เพียงพอ หรืออาจจะเป็นเพราะโรคแทรกซ้อนอื่นๆก็เป็นได้
การให้ออกซิเจนก็ไม่ได้หมายความว่าจะเหมาะกับทุกสถานการณ์หรือใช้แทนการรักษาฉุกเฉินได้ ผู้ป่วยที่จำเป็นต้องใช้ออกซิเจนควรได้รับคำแนะนำเรื่องอัตราการไหลและระยะเวลาการใช้งานจากแพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์ โดยสามารถทำความเข้าใจเพิ่มเติมเรื่อง ออกซิเจนช่วยหายใจและการใช้ออกซิเจนเสริม เพื่อแยกให้ออกระหว่างการดูแลตามแผนการรักษากับสถานการณ์ฉุกเฉิน
ถังออกซิเจน
ถังออกซิเจน
ถังออกซิเจน
ถังออกซิเจน
ถังออกซิเจน
ถังออกซิเจน
ถังออกซิเจน
ถังออกซิเจน
สำหรับผู้ป่วยที่แพทย์วางแผนให้ใช้ออกซิเจนที่บ้านอยู่แล้ว QueenMed Group มีทั้งอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องกับการให้ออกซิเจน รวมถึง บริการเติมถังออกซิเจนทางการแพทย์ สำหรับผู้ที่มีถังใช้งานอยู่ แต่หากกำลังเกิดอาการที่สงสัยว่าสมองขาดออกซิเจน การเรียกความช่วยเหลือหรือพาผู้ป่วยไปโรงพยาบาลต้องมาก่อนการจัดเตรียมอุปกรณ์ทุกครั้ง
สมองขาดออกซิเจนจึงเป็นภาวะที่ไม่ควรวัดความรุนแรงจากแค่ตัวเลขหรือจำนวน “กี่นาที” เพียงอย่างเดียว สิ่งที่ต้องดูพร้อมกันคืออาการ การหายใจ ระดับความรู้สึกตัว และความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว หากพบความผิดปกติชัดเจน การได้รับความช่วยเหลือเร็วที่สุดเป็นสิ่งสำคัญที่สุด.
LINE ID : @queenmed
Email : Queenmedgroup@gmail.com
