สำหรับใครก็ตามที่ที่ต้องคอยดูแลผู้ป่วยติดเตียงหรือผู้ที่มีปัญหาเกี่ยวกับระบบทางเดินหายใจที่บ้าน หลายท่านคงมีความคิดนี้ในหัวและทำให้เกิดความกังวลใจไม่น้อย ก็คือ “ถังออกซิเจนอันตรายไหม” เพราะอาจจะติดภาพจำมาจากในภาพยนตร์ว่าถังแก๊สหรือถังแรงดันอาจระเบิดได้ง่าย ๆ วันนี้ Queenmed จะพามาเจาะลึกความจริง พร้อมวิธีรับมือและใช้งานอย่างถูกต้อง เพื่อเปลี่ยนความกังวลให้เป็นความมั่นใจในการดูแลคนที่คุณรัก
ถังออกซิเจนอันตรายไหม? เข้าใจความเสี่ยงที่แท้จริงก่อนใช้งาน
ถังออกซิเจนไม่ได้ระเบิดเองง่าย ๆ ใช่ไหม
ใช่และจริงครับ ตัวออกซิเจนเองไม่ใช่แก๊สไวไฟ (Non-flammable gas) มันไม่สามารถจุดติดไฟหรือระเบิดได้ด้วยตัวเอง และตัวถังเหล็กหรืออลูมิเนียมที่ผลิตออกมาได้มาตรฐานก็จะถูกออกแบบมาให้ทนแรงดันสูงมากๆได้ ดังนั้น หากตั้งทิ้งไว้เฉย ๆ ในสภาวะปกติ ถังออกซิเจนจะไม่มีทางระเบิดเองอย่างแน่นอน
ความแตกต่างระหว่างคำว่า “ไวไฟ” กับ “ช่วยติดไฟ”
- แก๊สไวไฟ (Flammable gas): เช่น แก๊สแอลพีจี (LPG) ที่เราใช้ในครัว, ไฮโดรเจน หรือมีเทน แก๊สเหล่านี้คือ “เชื้อเพลิง” ที่สามารถจุดติดไฟและลุกไหม้ได้ด้วยตัวเองเมื่อมีประกายไฟ
- ออกซิเจน (Oxygen): ไม่ติดไฟด้วยตัวเอง หากคุณจุดไม้ขีดไฟในพื้นที่ที่มีแต่ออกซิเจนบริสุทธิ์โดยไม่มีเชื้อเพลิงอื่น ไม้ขีดก็จะไม่ติดไฟ แต่หน้าที่ของออกซิเจนคือเป็น “ตัวเร่งปฏิกิริยา” ที่ทำให้ไฟติดง่ายและแรงขึ้น
สาเหตุที่ทำให้เกิดอุบัติเหตุจากถังออกซิเจน
อุบัติเหตุส่วนใหญ่ที่เกิดขึ้น จึงไม่ได้มาจากตัวถังระเบิดด้วยตัวมันเอง แต่มาจาก 3 ปัจจัยหลักนี้
- เจอประกายไฟในห้อง เมื่อมีประกายไฟในจุดที่ออกซิเจนหนาแน่น ไฟจะลุกพึ่บพั่บอย่างรวดเร็ว
- คราบน้ำมันหรือจาระบี หากมีคราบน้ำมันไปเกาะบริเวณวาล์วถัง แรงดันของออกซิเจนที่ปล่อยออกมาอาจทำปฏิกิริยากับน้ำมันจนเกิดความร้อนสูงและลุกไหม้ได้
- วาล์วหักจากการกระแทก หากถังล้มจนหัววาล์วหัก แรงดันมหาศาลที่พุ่งออกมาจะทำให้ถังพุ่งฉิวเหมือนจรวด ซึ่งสร้างความเสียหายทางกายภาพต่อคนรอบข้าง
วิธีใช้ถังออกซิเจนที่บ้านอย่างปลอดภัย ลดความเสี่ยงที่ผู้ดูแลควรรู้
เพื่อให้คำถามที่ว่า ถังออกซิเจนอันตรายไหม หมดไปจากใจผู้ดูแล การปฏิบัติตามแนวทางด้านความปลอดภัยในการใช้งานจริงจึงเป็นสิ่งสำคัญที่สุดครับ
วางถังออกซิเจนตรงไหนดีที่สุด
- ควรวางในห้องที่มีอากาศถ่ายเทสะดวก ไม่ทึบอับ
- จัดมุมให้ห่างจากทางเดินหลักเล็กน้อย เพื่อป้องกันคนเดินสะดุดหรือสัตว์เลี้ยงวิ่งชนจนถังล้ม
- พื้นผิวที่วางต้องเรียบเสมอกัน ไม่ลาดเอียง
ห้ามสูบบุหรี่หรืออยู่ใกล้เปลวไฟ
- ห้ามโดยเด็ดขาด! ห้ามสูบบุหรี่ จุดธูป เทียน หรือใช้อุปกรณ์ที่เกิดประกายไฟได้ (เช่น ไดร์เป่าผม, เครื่องโกนหนวดไฟฟ้า) ในระยะ 2-3 เมตรจากถังออกซิเจน
- หลีกเลี่ยงการใช้ครีมหรือโลชั่นที่มีส่วนผสมของน้ำมัน (เช่น วาสลีน) ทาบริเวณใบหน้าของผู้ป่วยขณะดมออกซิเจน เพราะอาจทำปฏิกิริยากับออกซิเจนบริสุทธิ์ได้
การเปิด-ปิดวาล์วที่ถูกต้อง
- ตอนเปิด ให้หมุนวาล์วใหญ่ที่หัวถังอย่างช้า ๆ (ทวนเข็มนาฬิกา) เพื่อป้องกันไม่ให้แรงดันพุ่งกระแทกเกจวัดแรงดันกะทันหัน จากนั้นค่อยปรับอัตราการไหล (Flowmeter) ตามที่แพทย์สั่ง
- ตอนปิด ให้ปิดวาล์วใหญ่ที่หัวถังให้สนิทก่อน (ตามเข็มนาฬิกา) จากนั้นรอให้ลมที่ค้างในเกจวัดไล่ออกจนเข็มตีกลับมาที่เลข 0 แล้วจึงหมุนปิดปุ่มปรับอัตราการไหล
ตรวจสอบอุปกรณ์ก่อนใช้งานทุกครั้ง
ก่อนจะให้ผู้ป่วยใช้งาน ให้ตรวจสอบและสังเกตเกจวัดแรงดันว่ามีลมเหลือพอไหม ตรวจดูระดับน้ำในกระปุกให้ความชื้น (Humidifier) ว่าอยู่ในระดับที่กำหนด และลองใช้นิ้วป้องที่ปลายสายดมยาเพื่อเช็กว่ามีลมออกซิเจนไหลออกมาจริงๆ
ข้อควรระวังในการเก็บรักษาและเคลื่อนย้ายถังออกซิเจน
การดูแลถังออกซิเจนในระยะยาวและการขนย้าย เป็นอีกหนึ่งจุดวัดใจที่ต้องใช้ความระมัดระวังเป็นพิเศษ
ไม่วางถังนอนกับพื้นหรือในที่ร้อนจัด
- การวางถังนอนอาจทำให้วาล์วเสียหายหรือเกิดการรั่วซึมได้ง่ายขึ้น และทำให้หยิบจับใช้งานฉุกเฉินได้ลำบาก
- ห้ามวางถังตากแดด หรือใกล้คอมเพรสเซอร์แอร์ เตารีด และห้องครัวเด็ดขาด เพราะความร้อนสูงจะเพิ่มแรงดันภายในถัง
ยึดถังให้มั่นคงเพื่อป้องกันการล้ม
ควรใส่ถังไว้ในรถเข็นสำหรับถังออกซิเจนโดยเฉพาะ หรือใช้โซ่/สายรัดยึดถังเข้ากับผนังหรือเสาที่แข็งแรง เพื่อป้องกันไม่ให้ถังล้มกระแทกพื้น
หลีกเลี่ยงการกระแทกหรือทำวาล์วเสียหาย
เวลาเคลื่อนย้ายห้ามใช้วิธีลากถังครูดไปกับพื้น ให้ใช้รถเข็นในการเคลื่อนย้ายเสมอ และห้ามจับหรือหิ้วตรงหัววาล์วปรับแรงดันเด็ดขาด ให้จับที่ตัวถังหรือปลอกนิรภัย (ถ้ามี)
การขนย้ายด้วยรถยนต์ต้องทำอย่างไร
หากจำเป็นต้องพาผู้ป่วยเดินทางหรือนำถังไปเติมออกซิเจน
- แนะนำให้วางถังในแนวตั้งและรัดเข็มขัดนิรภัยหรือผูกยึดให้แน่นหนาไม่ให้ขยับ
- หากจำเป็นต้องวางนอน ให้หันหัววาล์วไปทางท้ายรถ และหาหมอนหรือผ้าหนา ๆ มารองรับแรงกระแทก
- ห้าม เก็บถังไว้ในท้ายรถที่ปิดทึบและจอดตากแดดเป็นเวลานานเด็ดขาด
ถังออกซิเจน
ถังออกซิเจน
ถังออกซิเจน
ถังออกซิเจน
เช็กลิสต์ 10 ข้อ ก่อนใช้ถังออกซิเจนที่บ้าน
ก่อนสตาร์ทการใช้งานทุกวัน ลองไล่เช็กตามรายการเหล่านี้เพื่อความอุ่นใจแบบ 100% ครับ
- ตรวจแรงดันในถัง เข็มเกจวัดแรงดันต้องอยู่ในโซนปลอดภัย (สีเขียว) และมีปริมาณแก๊สเพียงพอต่อการใช้งานในรอบนั้น ๆ
- เช็กสายออกซิเจนและอุปกรณ์รั่วซึม ตรวจดูว่าสายพับ งอ หรือมีรอยฉีกขาดตรงไหนไหม หากมีฟองอากาศปุดขึ้นมาผิดปกติตามรอยต่อ ให้รีบเช็กความแน่นหนาทันที
- เว้นระยะห่างจากแหล่งความร้อน ตัวถังต้องอยู่ห่างจากเครื่องใช้ไฟฟ้าที่ให้ความร้อนอย่างน้อย 1.5 – 2 เมตร
- เตรียมเบอร์โทรติดต่อกรณีฉุกเฉิน บันทึกเบอร์โทรของโรงพยาบาล เจ้าของไข้ และเบอร์บริการเติมออกซิเจน 24 ชั่วโมงของ Queenmed Group ไว้ในจุดที่เห็นง่าย
- ตรวจวันรับรองสภาพถัง ตัวถังเหล็กควรได้รับการตรวจสภาพและทดสอบแรงดัน (Hydrostatic Test) ทุก ๆ 5 ปี สังเกตปั๊มตรานูนที่คอถัง
- การใช้งานหลังเติมออกซิเจนใหม่ เมื่อได้ถังที่เพิ่งเติมมาใหม่ ให้ใช้ผ้าสะอาดชุบน้ำหมาด ๆ เช็ดทำความสะอาดรอบถัง (ห้ามใช้น้ำมันเคมีเช็ด) และตั้งทิ้งไว้ในที่ร่มให้สลัดความร้อนจากการอัดแก๊สก่อนใช้งาน
- สิ่งที่ไม่ควรทำขณะใช้งาน ห้ามปรับเพิ่มหรือลดอัตราการไหลของออกซิเจนเองโดยไม่ได้รับคำแนะนำจากแพทย์ เพราะอาจทำให้ผู้ป่วยได้รับออกซิเจนมากหรือน้อยเกินไปจนเป็นอันตราย
- วิธีสังเกตความผิดปกติของถัง หากได้ยินเสียงลมฟู่ดังผิดปกติจากตัววาล์ว หรือเข็มเกจวัดแรงดันตกลงอย่างรวดเร็วทั้งที่เพิ่งเปิด ให้สันนิษฐานว่าแก๊สรั่ว ให้รีบปิดวาล์วใหญ่ทันที
- ควรเปลี่ยนหรือส่งตรวจถังเมื่อไร เมื่อถังมีรอยบุบ รอยร้าว สนิมขูดลึก หรือเมื่อหัววาล์วเริ่มฝืด หมุนเปิด-ปิดยาก
- คำแนะนำสำหรับผู้ดูแลมือใหม่ การใช้ถังออกซิเจนไม่ใช่เรื่องน่ากลัวอย่างที่คิด เพียงแค่มีสติ ปฏิบัติตามกฎความปลอดภัยอย่างเคร่งครัด และเลือกใช้อุปกรณ์ที่ได้มาตรฐาน เท่านี้คุณก็สามารถดูแลผู้ป่วยที่บ้านได้อย่างปลอดภัยและมืออาชีพแล้วครับ
สรุปสั้น ๆ ให้มั่นใจ ถังออกซิเจนจะ “ปลอดภัยเต็มร้อย” ตราบใดที่เราจัดวางในที่โล่ง ห่างไกลจากความร้อนและประกายไฟ และดูแลไม่ให้ถังล้มกระแทก ถ้าหากคุณกำลังมองหาถังออกซิเจนทางการแพทย์ที่ได้มาตรฐาน พร้อมบริการให้คำปรึกษาและดูแลโดยผู้เชี่ยวชาญ สามารถติดต่อสั่งซื้อหรือสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ Queenmed ทีมงานของเรายินดีสแตนด์บายเคียงข้างทุกการดูแลครับ
LINE ID : @queenmed
Email : Queenmedgroup@gmail.com
